Założenia strategii przywrócenia przedwojennego blasku polskim szachom.

Pomysł przywrócenie przedwojennego blasku polskim szachom zrodził się z przeświadczenia o ich wielkich walorach wychowawczych i edukacyjnych, a także z uznania gry królewskiej za ważny sposób powiększania res communis i ważny sposób promocji Polski w świecie.

Wprowadzenie

Powodzenie realizacji strategii, mającej na celu przywrócenie przedwojennego blasku polskim szachom, zależeć będzie od dwu fundamentalnych czynników:
"    Umiejętności skupienia wokół Fundacji wybitnych osobistości świata kultury, nauki i gospodarki, które - jeśli nawet zrealizowanie strategicznego celu Fundacji nie będą uważać za magnum opus  - to dzieło to uznają za magnum bonum. Najważniejsze, że zgodzą się swoim nazwiskiem firmować ruch szachowy w Polsce. Trzeba pamiętać, że przedwojenne szachy zawdzięczają światowy poziom wybitnym elitom, ludziom z pierwszych stron gazet.
"    Zdolności Fundacji do gromadzenia środków finansowych ze źródeł prywatnych i publicznych. Dla sponsorów i partnerów prywatnych wartość świadczeń Fundacji liczy się czasem antenowym TV i radia poświęconym Fundacji i organizowanym przez nią imprezom szachowym; powierzchnią artykułów prasowych pomnożonych przez wielkość nakładu gazety; liczbą hits oraz wejść na stronę internetową Fundacji; powierzchnią proponowanych przez Fundację billboardów reklamujących logo firm i ich produktów w trakcie imprez sportowych.
W Fundacji muszą wykształcić się - nikt tego w Polsce nie opracował - atrakcyjne sposoby promocji logo firm i ich produktów przez szachy. Potrzebna jest pewna wytrwałość, aż firmy nabiorą przekonania, że przez wspieranie szachów, a zwłaszcza reklamowanie się w trakcie wielkich imprez szachowych organizowanych przez Fundację, można tanio docierać do nabywców wyrobów i usług, a zwłaszcza kierowanych do dzieci i młodzieży. Kierownictwo Fundacji musi potrafić wyrobić przeświadczenie, że ma ona potencjał do osiągnięcia ważnej pozycji na rynku reklam towarów i usług kierowanych do młodzieży. Podstawą tego potencjału jest obserwowana tendencja najszybszego wzrostu wykorzystywania Internetu do promocji firm, bowiem szachy najpełniej wykorzystują Internet w ich rozwoju jako dyscypliny sportowej.
Publikacje książkowe, konferencje prasowe, uroczystości otwarcia i zamknięcia imprez szachowych niestety nie zbliżają szachów do pieniędzy.
Na wielkość pozyskiwania środków publicznych ciągle ogromny wpływ mają głównie znajomości. Kryteria przydziału tych środków są miękkie choć w ostatnich latach dostrzec można pewien postęp w tym zakresie.

1. Jak zbudować strategię przywracania przedwojennego blasku szachom?

Nasze doświadczenie uczy, że - oprócz pamiętania o wspomnianych dwu filarach - tworząc strategię upowszechniania szachów, należy kierować się następującymi kryteriami:
1.1. Trzeba dokładnie wiedzieć, co chce się osiągnąć i w jakim czasie oraz dysponować ludźmi, którzy kierując się dobrem publicznym, chcieliby cele strategiczne realizować. Wola osiągnięcia celu strategicznego - obok wymienionych dwu strategicznych czynników - to najważniejszy komponent każdej strategii, można powiedzieć: warunek warunków jej powołania. Za najważniejsze przedsięwzięcia strategiczne przybliżające nas do przywrócenia przedwojennego blasku polskim szachom uznajemy:
"    uruchomienie internetowej szkoły szachowej dla nauczycieli szkół podstawowych i średnich, studentów uczelni pedagogicznych oraz alumnów seminariów duchownych; kształcenie w Laskach niewidomych instruktorów gry szachowej, którzy będą za kilka lat zatrudnieni w szkołach dla niewidomych;
"    zorganizowanie międzynarodowego seminarium nt. "Młodzież zmieniła bieg historii Polski. Czy podoła nowemu wyzwaniu i czy szachy mogą być w tym pomocne?". Oba kierunki działań pokazują potencjalną rolę szachów w modernizacji polskiej szkoły oraz w powiększaniu kapitału intelektualnego;
"    organizowanie największych w świecie imprez szachowych. Festiwal szachowy o zasięgu światowym, cieszący się sławą imprezy dobrze zorganizowanej, odbywającej się corocznie w tym samym czasie i w tym samym miejscu, przyciągającej najlepszych szachistów świata, służyć będzie upowszechnianiu szachów w Polsce a zarazem stwarzać będzie naszej czołówce sposobność do spotykania się w walce sportowej z czołówką zawodników świata. Impreza taka spotka się z dużym zainteresowaniem mass mediów, kibiców oglądających mecze przez Internet, a tym samym umocni rolę Fundacji na rynku instytucji promujących Polskę w świecie;
"    zapewnienie arcymistrzom możliwości wykonywania zawodu nauczyciela szachów w szkole internetowej. Służyć to będzie lepszemu niż obecnie wykorzystaniu ich wiedzy w promowaniu szachów wśród dzieci i młodzieży;
1.2.    Musimy dokładnie wiedzieć czego nie chcemy robić. Nie chcemy: zapewniać szachistom stypendiów, które prowadzą do średniactwa i prowadzenia życia próżniaczego; dążyć do osiągania wysokich wyników sportowych ograniczając młodym zawodnikom dostęp do dobrych szkół  i wyższych uczelni; organizować imprez zwiększających jednorazowo sukces finansowy np. imprez kuglarskich typu "szachiści vs bokserzy", ulicznych zawodów gry "na ślepo", a także innych imprez obniżających prestiż szachów; zawężać wyławiania talentów szachowych wywodzących się jedynie z rodzin zamożnych, po to, aby obniżać koszty szkolenia.
1.3.    Skuteczna strategia musi przewidywać tworzenie czegoś nowego, unikatowego w skali światowej. Za unikatowe rozwiązanie w naszej strategii można przyjąć: nauczanie za pomocą telewizji internetowej grania w szachy nauczycieli szkół podstawowych i średnich; uznanie kursu szachowego zakończonego egzaminem w AWF oraz zdobyciem tytułu instruktora za ukończenie studium podyplomowego; nauczanie szachów za pomocą telewizji internetowej studentów uczelni pedagogicznych oraz alumnów seminariów duchownych; organizowanie imprez szachowych wykorzystujących motywy sztuki teatralnej.
1.4.    Strategia ma pomóc odróżnić się Fundacji od innych organizatorów życia szachowego w Polsce. Nasza strategia nie może się opierać na naśladowaniu cudzych osiągnięć. Dobra strategia wynikać może jedynie z kreatywności, oryginalności i niekonwencjonalnego myślenia oraz kierowania się zasadą "zobacz, co wszyscy robią i zrób to inaczej". Między innymi to przesłanie zrodziło, wzmiankowany już, oryginalny pomysł seminarium "czy szachy mogą pomóc młodzieży polskiej podołać wielkiemu wyzwaniu?" przeprowadzonego w telewizji internetowej z udziałem kilku panelistów rozpoznawalnych w Polsce i w Europie. Nowością będzie też nauczanie szachów w szkołach i seminariach duchownych drogą telewizji internetowej.

2.    Wyjątkowa rola Rady Programowej w realizacji celu strategicznego.

Powołanie Rady Programowej składającej się z wybitnych, rozpoznawalnych osobistości świata nauki i biznesu, w sposób zasadniczy ułatwia realizację celu strategicznego Fundacji. Główną rolą Rady jest afirmacja strategicznych działań fundacji na rzecz przywrócenia dawnego blasku polskim szachom. Powołanie Rady Programowej w dużym stopniu podnosi utracony po II wojnie światowej prestiż polskich szachów obniżony regresem pozycji społecznej, politycznej i intelektualnej członków Zarządu PZSzach. Przed II wojną światową jego członkami byli politycy, intelektualiści, urzędnicy państwowi (w tym ministrowie), prezesi banków państwowych oraz samorządowcy z najwyższej półki. Obecnie są to osoby nieznane, "nikto" - jak ludzi takich nazywali słynni czterej pisarze rosyjscy występujący pod pseudonimem "Kuźma Prutkow". Największy rozgłos członkowie Zarządu PZSzach zyskali w 2005 roku, apelując do narodowych federacji szachowych Europy o bojkot zleconych w Polsce Mistrzostw Europy.

3. Szczegółowy opis proponowanych działań.

Z wypowiedzianych spostrzeżeń odnośnie filarów i zasad budowania strategii, dotyczących zwłaszcza kształtowania w szeroko rozumianych mass mediach pozytywnego wizerunku Fundacji, odróżniającego ją od innych organizacji promujących szachy, powinnyśmy realizować następujące główne przedsięwzięcia:
3.1.    Zorganizowanie wspomnianego już seminarium "czy szachy mogą pomóc młodzieży polskiej podołać wielkiemu wyzwaniu?". Dzięki nazwiskom panelistów i korzystnemu zbiegowi w czasie Mistrzostw Europy i 20 rocznicy odzyskania niepodległości, Fundacja - organizując seminarium - zostanie dostrzeżona przez mass media, reklamujące się firmy, władze państwowe i samorządowe, wzbudzi ich zainteresowanie celami Fundacji, a także zdolnością do organizacji wielkich, nieszablonowych przedsięwzięć mogących służyć promocji:
- Polski i Warszawy (co ułatwi jej dostęp do środków publicznych)
- logo firm i ich produktów (co ułatwi jej dostęp do środków prywatnych).
Dotychczas jeszcze nikt takiego seminarium - z udziałem dobrze rozpoznawalnych panelistów i wykorzystaniem telewizji internetowej - w trakcie którego mogą wypowiadać się telewidzowie z różnych kontynentów - nie zorganizował. Może się to stać światowym hitem.
3.2.     Zorganizowanie nauczania grania w szachy:
- nauczycieli szkół podstawowych i średnich (oraz wyrabianie ich gotowości nauczania szachów dzieci i młodzieży);
- studentów uczelni pedagogicznych i alumnów seminariów duchownych.
Uruchomienie internetowej szkoły służyć będzie pogłębianiu uzdolnień do matematyki i innych przedmiotów ścisłych i technicznych oraz do języków obcych, a także wyrównywaniu szans rozwojowych. Lepiej też niż wszystkie stosowane dotychczas sposoby, służyć będzie upowszechnianiu gry szachowej w Polsce. Sposób ten wprowadzi bowiem przez uczniów szachy do domów - jako interesującą rozrywkę umysłową. Warto pamiętać, że jednym z głównych - oprócz pozyskania elit - filarów rozwoju szachów w Polsce przedwojennej była ich popularność w domach ludności polskiej pochodzenia żydowskiego. Pozwoliła ona ujawnić wrodzone zdolności szachowe. W rodzinach polskich, zwłaszcza wiejskich i robotniczych nie grało się w szachy lub grało się stosunkowo rzadko i tak już pozostało do dzisiaj. Wskutek tego talenty szachowe nie są odkrywane w domach.
Nie potrzebuje dowodu teza, że jeśli firmy oferujące produkty dzieciom i młodzieży będą mogły przez Fundację dotrzeć do adresatów ich kampanii promocyjnych, to nie będą stronić od podpisania z Fundacją umowy o promocję ich logo i produktów.
3.3.     Coroczne organizowanie na światowym poziomie Festiwalu im. Mieczysława Najdorfa - jak o tym była mowa w pkt 1 -  jest dobrym sposobem na zaistnienie w mass mediach. Jeśli w festiwalu uczestniczyć będą zawodnicy z pierwszej "10" świata, to będą wywiady w prasie, radiu i TV. Informacja o turnieju dostępna będzie na official websites FIDE i ECU oraz EuroSport. Zaproszenie do udziału w Festiwalu Hindusów, Chińczyków, Amerykanów, Rosjan zapewni oglądalność transmisji on-line liczoną w milionach hits dziennie.
Słuszność tezy o celowości organizowania jedynie największych imprez szachowych dla umacniania pozycji Fundacji została jednoznacznie potwierdzona empirycznie. W 2008 roku Fundacja zorganizowała na dobrym poziomie organizacyjnym i sportowym Festiwal Najdorfa, ale nie uczestniczyły w nim wielkiej gwiazdy. W efekcie Fundacja odnotowała na własnej stronie internetowej w trakcie całej imprezy 35 tys. hits. Z takim wynikiem nie można iść do potencjalnego sponsora, gdyż nawet nie usiądzie on do stołu negocjacyjnego. Dla porównania, w trakcie zorganizowanych przez Fundację w roku 2005 Mistrzostw Europy, które były najsilniejszym w historii szachów światowych turniejem typu open, odnotowano ponad 13 mln hits. Wynik ten również nie przyniósł korzyści komercyjnych, gdyż brakło pomysłu na jego powtórzenie. Aby liczyć się na krajowym rynku firm promujących ich logo i produkty firm, trzeba - jak o tym już była mowa - wypromować w świecie imprezy organizowane corocznie, w tym samym czasie i miejscu np. na wzór Targów Poznańskich.
3.4.     Uruchomienie nauczania - przy pomocy współczesnego sprzętu - grania w szachy niewidzących i niedowidzących dzieci z Lasek. Z jednej strony stworzymy im szansę uzyskania intratnego zawodu instruktora, a z drugiej strony umocnimy wizerunek Fundacji jako instytucji potrafiącej dostrzegać ważne problemy społeczne i znajdować rozwiązania powiększające res communis.
3.5.     Uruchomienie w TV Sport rozgrywek pod nazwą (przykładowo) "Totalizator Sportowy and Polonia Chess Chapioship". Według wstępnego rozpoznania oglądalność takiego programu byłaby znacząca, co umacniałoby pozycję Fundacji na dość atrakcyjnym, ale trudnym rynku gier sportowych. Udana realizacji przedsięwzięcia mogłaby stać się dość dobrym sposobem promocji logo firmy i ich produktów kierowanych do młodzieży.
3.6.     Kontynuacja corocznej organizacji ME w Szachach Szybkich z zadaniem przyciągnięcia, przez wprowadzenie ME w Blitzu,  1000 zawodników (w roku 2000 było ich 90, w roku 2007 już 583). Wieloletnie już sponsorowanie mistrzostw okazało się dla Amplico Life SA dość atrakcyjnym sposobem promowania logo i produktów kierowanych do młodzieży. Pomoże też firmie w promocji marki na Ukrainie i w Rumunii (nowe rynki). Umowa jest od 6 lat corocznie odnawiana. Niestety z powodu niskiego funduszu honorariów i nagród (25 tys. euro) w Mistrzostwach nie uczestniczą gwiazdy, co skutkuje stosunkowo niskim zainteresowaniem nimi mass mediów, pomimo tego, że jest to największy szachowy turniej Europy. Nikt nie chce bowiem przeprowadzić wywiadu z osobą nierozpoznawalną. Nie można też liczyć nie tylko na reportaż, ale nawet na wzmiankę o ME w gazecie centralnej np. GW. Dla porównania, w trakcie organizowanych ME w roku 2005 nawet ekipa TV Szwecji nakręciła i emitowała na swojej antenie film poświęcony imprezie.
3.7.    Wprowadzenie tematyki szachowej do filmów, wykonywanych przez studentów profesora Krzysztofa Zanussiego, kończących Szkołę Filmową w Katowicach. Dzięki temu filmy te zamiast trafiać na półki archiwów, trafiałyby na portale organizacji szachowych i wyświetlane byłyby w trakcie organizowanych imprez szachowych. Filmy te przyniosłyby studentom pierwsze dochody z wykonywanego zawodu. Jeden z takich filmów ("Joshua") nakręcony przez Amerykanów w drugiej połowie lat 90-tych, spotkał się ze sporym zainteresowaniem w świecie.
3.8.    Zaliczenie rozgrywek drużynowych w szachach o Mistrzostwo Polski, Europy i Świata za sport zespołowy, który cieszy się dodatkowymi przywilejami, np.: władze samorządu mogą drogą zamówień finansować udział drużyn zaliczanych do sportów zespołowych we współzawodnictwie sportowym. Obecne władze samorządowe nie mogą finansować udziału drużyn szachowych w takim współzawodnictwie.
Rozgrywki drużynowe w szachach są sportem zespołowym, wymagającym współdziałania wszystkich zawodników. I tak, zawodnik musi obserwować sytuację na wszystkich szachownicach i np. przyjąć bez dalszej walki remis, pomimo "obiektywnie wygranej" lub walczyć o zwycięstwo w pozycji remisowej, ryzykując przegraną i spadek w rankingu ELO. Szachiści występujący w drużynie muszą zatem poświęcić swoje interesy dla dobra drużyny. Jest to najważniejsza cecha sportu zespołowego.
3.9.    Przywrócenie punktowania wyników sportowych osiąganych przez szachistów w Mistrzostwach Polski do 20 lat. Rezygnacja z punktowania za wyniki osiągane we wspomnianym współzawodnictwie sportowym, oznacza znaczące zmniejszenie dopływu pieniędzy publicznych do szachów. Rozporządzenie Ministra Sportu jest niezgodne z polityką państwa, gdyż pozbawia dzieci wywodzące się z rodzin biednych możliwości uczestniczenia we współzawodnictwie sportowym. Okres między 19 i 20 rokiem życia jest decydujący w podejmowaniu decyzji o uprawianiu sportu wyczynowego. Bez zmiany tego przepisu pozostałe działania na rzecz przywrócenia dawnej świetności szachów oraz wyrównywania szans rozwojowych będą jałowe.
3.10.    Podkreślanie przez członków Rady Programowej walorów szachów w publicystyce lub dyskusjach poświęconych sposobom powiększania kapitału intelektualnego w Polsce.
3.11.    Podnoszenie pozycji materialnej i społecznej wybitnych arcymistrzów, spełniających dodatkowe kryterium jakim są studia wyższe. Chodzi o ich zapraszanie na niektóre uroczystości np. zapraszanie przez szkoły na uroczystości otwarcia roku szkolnego oraz przez wyższe uczelnie na uroczystości otwarcia roku akademickiego, zapraszanie przez władze lokalne na ważne w danej miejscowości uroczystości, na spotkania organizowane przez Ministerstwo Sportu i Turystyki itp. Szachiści ze względów politycznych (działaczami szachowymi w okresie miedzy wojennym byli miedzy innymi Józef Piłsudski, Kazimierz Sosnkowski) stracili wysoka pozycję społeczną w PRL, m. in. rozwiązano w 1951 roku Polski Związek Szachowy i niewiele zrobiono po 1990 roku, aby to naprawić. Warto przypomnieć, że w okresie przedwojennym czołowi polscy szachiści (Rubinstaein, Najdorf, Makarczyk, Przepiórka, Frydman, Regedziński) zapraszani byli na różne uroczystości, a zwłaszcza "na domową partyjkę" przez Józefa Piłsudskiego, Ignacego Mościckiego, generała Kazimierza Sosnkowskiego, Karola Irzykowskiego i wielu innych osobistości.
3.12.    Pozyskanie sponsora strategicznego. Od 2000 do 2006 roku sponsorem tytularnym drużyny była spółka Polkomtel SA. Drużyna występowała pod nazwą "Polonia Plus GSM". W tym czasie zdobyła siedem razy tytuł Drużynowego Mistrza Polski, pięć razy zdobyła tytuł Wicemistrza Europy, raz zdobyła tytuł drugiego Wicemistrza Europy. Za okres 1997-2006 klasyfikowana była przez Europejską Unię Szachową na II miejscu w Europie. Żadna polska drużyna, w jakiejkolwiek dyscyplinie sportu nawet nie zbliżyła się do takich wyników. Decyzja o rezygnacji sponsorowania podjęta przez Prezesa Jarosława Bauca podtrzymana została przez Prezesa Adama Glapińskiego. Fundacja stara się dotąd bezskutecznie o znalezienie sponsora tytularnego spośród firm sektora finansowego lub IT. Bez pomocy Rady Programowej możliwość znalezienia sponsora jest niewielka.
3.13.    Pozyskanie życzliwości dla szachów ze strony Prezydenta Warszawy i Ministra Sportu.

XXX

Nie mam wątpliwości, że realizowanie podstawowych założeń strategii, w tym zwłaszcza oryginalnych przedsięwzięć, znacząco przybliżyłoby nas do celu, jakim jest przywrócenie przedwojennego blasku polskim szachom.

Założenia opracował
Jan Macieja
Przewodniczący Rady Fundacji