Szczególne znaczenie szachów w wychowywaniu młodzieży i przezwyciężaniu tzw. dystansu społecznego w opinii socjologów i doświadczeniach Fundacji.

 

1.  Najczęściej spotykane opinie psychologów. 

Szachy odgrywają istotną rolę w nabywaniu i kształtowaniu wielu umiejętności wykorzystywanych przez człowieka w ciągu całego życia.  Wprowadzenie nauki gry
w szachy w młodszym wieku szkolnym wpływa wszechstronnie na rozwój uczniów.  Dzieci uczące się grać w szachy dostrzegają w nich przede wszystkim rozrywkę, nie zdając sobie sprawy, że bawiąc się drewnianym wojskiem, uczą się i doskonalą swoje umysły.  Dzieci grające w szachy charakteryzują się większym zdyscyplinowaniem i wyobraźnią.  Nade wszystko, szachy wpływają na rozwój psychiczny i intelektualny dziecka (P.G.  Zimbardo, F.L.  Ruch: „Psychologia i życie".  Warszawa, 1997), w szczególności w następujących płaszczyznach:

-          Rozwój zainteresowań - dziecko poznaje nową dyscyplinę, której istotą jest samodzielne, logiczne rozumowanie, łączące poszczególne elementy wiedzy w jedną harmonijną całość;

-          Aktywność twórcza - specyfika gry w szachy wyklucza odtwórcze traktowanie tego zagadnienia.  Wszelkie próby bezmyślnego naśladownictwa skazane są na niepowodzenie.  Dziecko samo kreuje wydarzenia na szachownicy i ponosi za nie odpowiedzialność.  Dobra partia szachowa jest dziełem sztuki;

-          Rozwijanie pamięci i uwagi - główną umiejętnością w szachach jest zdolność zreasumowania każdej pozycji w sposób dynamiczny, w kategoriach najważniejszych jej elementów.  Cała szachownica zostaje ukształtowana w przestrzenno-czasową postać, czyli wzorzec.  Towarzyszy temu rozwój wyobraźni wzrokowej i koncentracji;

-          Myślenie logiczno-wyobrażeniowe - ludzie myślą czasami za pomocą wyobrażeń, które są obrazami psychicznymi rzeczywistych doznań zmysłowych i ten właśnie rodzaj myślenia gra szachowa rozwija najpełniej;

-          Rozwój pozytywnych sfer osobowości - szachy wykształcają poczucie obiektywizmu, uznawanie prawd innych ludzi, uczą tolerancji i reakcji na niepowodzenia;

-          Konsekwencja i wytrwałość w działaniu - dzieci mające styczność z szachami, zupełnie inaczej podchodzą do porażek.  Zazwyczaj ponownie starają się rozwiązać określony problem i czynią to aż do skutku, podczas gdy ich rówieśnicy bądź rezygnują z wykonania zadania, bądź też obniżają sobie skalę trudności;

-          Aspekty wychowawcze - można je rozpatrywać w kategoriach kary i nagrody.  Czymże innym jak nie karą jest przegrana? W dodatku wymierzona natychmiast
i adekwatnie do czynu.  To samo można powiedzieć o nagrodzie, jaką bez wątpienia jest dla młodego człowieka zwycięstwo, osiągnięte dzięki sile własnego umysłu.

 

Podsumowując tę część argumentacji, należy podkreślić, iż nauczanie gry szachowej jest dobrym narzędziem stymulującym rozwój emocjonalny i intelektualny dziecka, kształtuje jego osobowość i umożliwia rozwój twórczego potencjału, który drzemie w każdym młodym człowieku.

2.  Opinie pedagogów i ekonomistów Fundacji.

Korzyści dzieci i młodzieży z grania w szachy dają się podzielić na dwie grupy:

1)      korzyści krótkookresowe, nie zmieniające ich przyszłej pozycji społecznej
i zawodowej:

§         granie w szachy stanowi atrakcyjną rozrywkę umysłową, ciekawy sposób spędzania wolnego czasu;

§         częste spotkania w turniejach z koleżankami i kolegami z innych krajów uczą tolerancji światopoglądowej, dają obycie międzynarodowe w pozbywaniu się różnorakich fobii np.  wywoływanych różnym kolorem skóry, czy przynależności do innych kultur;

2)      korzyści długookresowe, poprawiające przyszłą pozycję społeczną i zawodową:

§         wskutek wymienionego w pkt.  1 korzystnego wpływu na rozwój psychiczny
i intelektualny dziecka, granie w szachy przez dzieci i młodzież pogłębia ich wrodzone uzdolnienia do matematyki i innych nauk ścisłych oraz języków obcych.  Efekt ten przyniesie korzyści jednostce przez ułatwienie dostępu do dobrych uczelni i zdobycie atrakcyjnego zawodu oraz państwu (społeczeństwu) przez podniesienie innowacyjności gospodarki i modernizację systemu społecznego. 

Podpisanie umowy sponsoringowej, ułatwiającej kilku zawodnikom wejście do szerokiej czołówki światowej, byłoby magnesem przyciągającym dzieci i młodzież do szachów;
one szukają idoli.

Ponadto, zrealizowanie tego wspólnego przedsięwzięcia w jakimś stopniu:

§         przyczyni się do wyrównywania w górę szans rozwojowych dzieciom z rodzin rekrutujących się z grup społecznie wykluczonych;

§         ułatwi wyszukiwanie dzieci szczególnie uzdolnionych, co zapobiegać będzie marnowaniu talentów w naszym kraju;

§         ułatwi dobre relacje między rodzicami i dziećmi;

§         zmniejszy skłonność do uzależnień od narkotyków, alkoholu i palenia tytoniu; ograniczy skalę patologii społecznych;

§         służyć będzie zwiększeniu zainteresowania szachami osób starszych wiekiem.  Nowoczesna neurologia podkreśla wielki wpływ gier umysłowych (szachy są ich królową) na wydłużenie okresu sprawności umysłowej.

Warto jeszcze dodać, że granie w szachy, rozwijając wrodzone uzdolnienia oraz wzmacniając morale, rozumiane jako gotowość do poświęceń dla osiągnięcia celu, w jakimś stopniu pomniejsza tzw. dystans społeczny, czyli poczucie obcości do jednostki lub całych grup społecznych różniących się: miejscem zajmowanym w strukturze społecznej, religią, narodowością, kolorem skóry, wykształceniem.  Mechanizm ten w dużej mierze opiera się na obalaniu szkodliwych stereotypów i uproszczonych osądów, bo w szachach dzieci potrafią ograć dorosłych. Dystans społeczny jest ważną przeszkodą konsolidacji narodu dążącego do zrealizowania ważnego, historycznego celu, np.  transformacji ustrojowej. 

 

Opracowali:

Jan Macieja
Tomasz Polak